‘Mijn moeder maakte mij kapot’

Kinderen die het contact verbreken met hun ouders. Het komt regelmatig voor, toch is het onderwerp nog steeds taboe. ,,Voor veel mensen is de band tussen moeder en dochter heilig.’’

Het contact verbreken met je ouders, dat doe je niet. Zo is de opvatting van veel mensen. Nanja (28) wordt moe van de meningen en verwijten die ze krijgt als ze vertelt dat ze met haar moeder heeft gebroken. ,,Ze is mijn moeder en natuurlijk zou ik het allerliefste een goede band met haar hebben. Maar die band is er niet en zal er ook nooit komen, dat heb ik moeten accepteren’, vertelt ze. ,,Mijn moeder kan geen moeder zijn. Ze heeft psychische problemen, stemmingswisselingen, waarschijnlijk borderline. Ze heeft mij mijn hele leven gekleineerd. Ik was lelijk, een loser, een blok aan haar been. Nooit goed genoeg. Echt nooit. Het was voor mij er aan onderdoor gaan of al het contact verbreken.’’

De band met je ouders afsnijden is nog een taboe in Nederland. Dat weet ook Marloes Hospes, schrijfster van het boek ‘Breken met je ouders’. Ze heeft sinds vijftien jaar geen contact met haar ouders en miste informatie over dit onderwerp. Hospes meent dat de ouder-kind band voor veel mensen heilig is. ,,Mensen begrijpen dat je geen contact wilt bij seksueel misbruik of zware mishandeling. Maar er zijn ook andere redenen die heel erg zijn, zoals kleineren, ouders die geen interesse of aandacht hebben voor hun kinderen, verwaarlozing of ouders die vanwege een psychische stoornis niet in staat zijn hun kind liefde, geborgenheid en aandacht te geven. In die gevallen stuiten veel mensen tegen onbegrip. Het blijven toch je ouders of wat zielig voor je ouders, horen ze vaak. Maar niemand kiest er zomaar voor om een ouder af te snijden. Vaak is het de enige optie om zelf te kunnen leven.’’

Om het taboe te doorbreken publiceerde ze in november 2012 een boek met informatie, ervaringsverhalen en adviezen over dit onderwerp. Er staan verhalen in van lotgenoten die op verschillende leeftijden hun vader, moeder of allebei niet meer wilden zien. Zo’n fundamentele beslissing neem je niet zomaar, blijkt uit alle verhalen. ,,Het is zeker geen gemakkelijke stap. Daar gaat een lang proces aan vooraf. Deze kinderen hebben het vaak tijden geprobeerd. Maar als contact alleen maar frustratie en verdriet oplevert, kan het beter zijn om te breken. Voor mij betekende het een enorme opluchting. Het eerste jaar was ik nog erg met ze bezig, kreeg ik buikpijn als de telefoon ging omdat ik bang was dat het mijn ouders waren. Daarna kreeg ik rust. Ik heb voor mezelf gekozen, voel me daardoor sterker. Natuurlijk zou ik ook het liefste leuke ouders hebben en goed contact, maar voor mij is dit de beste oplossing.’’

Het CBS beschikt niet over cijfers over verbroken familiebanden. Uit een familieonderzoek van Else Marie van den Eerenbeemt onder 3200 respondenten blijkt dat 35 procent van hen een breuk tussen kind en ouder in de familie kent. De helft is weer gelijmd, in de andere families wordt nog steeds niet met elkaar gesproken. Dochters blijken meer te breken met hun ouders dan zonen en breuken komen vaker voor bij echtscheidingen. Het CBS meldt dat 14% van de kinderen één ouder niet meer ziet na de scheiding. Sommige deskundigen menen dat het verbreken van de ouder-kind relatie echter nooit leidt tot opluchting. Volgens therapeut Els Sloot van De Familiezaak levert het in eerste instantie rust op, maar veroorzaakt het vooral heel veel onrust. ,,Hoe zou het gaan met mijn moeder, wat als ze ziek is of als ik mijn ouders opeens tegen kom? Dat zijn vragen die door je hoofd blijven spoken. Het is niet goed om het contact helemaal verbreken, een pauze kan wel verstandig zijn’’, meent Sloot. ,,Je hebt maar één vader en één moeder. Die band is niet door te snijden. Kinderen houden altijd behoefte aan erkenning van hun ouders. Die ga je anders bij de partner of kinderen zoeken. Dan worden zij belast met het verleden. Het is beter om na een pauze te bekijken waarom ouders zich zo gedragen. Het los van jezelf te koppelen en uit te zoeken hoe zij vroeger behandeld werden. Dan kan je het gedrag in een ander perspectief plaatsen. Dat geeft lucht. Bekijk wat voor band je wel kan hebben. Misschien is een kop koffie drinken eens per maand voldoende. Genoeg tijd om wat dingen te bespreken, maar te kort om ruzie te maken.’’

Nanja moet niet denken aan de relatie herstellen. Ze ging op haar achttiende het huis uit en vermijdt sindsdien elk contact. Haar jongere broer en zus zien hun moeder wel, maar begrijpen Nanja’s keuze. ,,Ook zij hebben een moeizame relatie, maar zijn blij met wat er wel is en dat is prima. Ik kon dat niet meer, heb mezelf lang voor de gek gehouden. Ze is mijn moeder, natuurlijk houdt ze van je dacht ik dan. Ik beeldde me in dat ze heus niet zo slecht was. Maar dat was ze wel. Ze maakte me kapot.’’ Volgens Nanja snappen veel mensen het niet. Ze heeft het gevoel dat ze zich vaak moet verantwoorden. ,,Voor veel mensen is de band van moeder-dochter heilig. Ze denken dat ik bijdraai als ik zelf kinderen krijg. Maar dat gaat niet gebeuren. Er is te veel gebeurd en mijn moeder verandert niet. Naar de buitenwereld toe is ze de perfecte vrouw. Altijd vriendelijk, in voor een praatje en wij zagen er tiptop uit. Maar thuis draaide ze helemaal om. Mijn vader had dat niet door hoe mijn moeder mij behandelde omdat hij vaak weg was voor zijn werk en ook naasten wisten het niet. Ik was het pispaaltje. Ik had alles voor haar verpest, had nooit geboren moeten worden. Ze zei dat mijn vriendinnen mij ook echt niet leuk vonden, ze deden maar alsof. Ze gaf me het gevoel dat ik niks waard was. Ik kan me helemaal niks positiefs herinneren.’’

,,Als kind geloof je wat je ouders zeggen. Je moeder is dé persoon die onvoorwaardelijk van je houdt. Als zij mij zo verschrikkelijk vond, dan moest ik wel een vreselijk mens zijn. Dat gevoel is diepgeworteld. Rationeel weet ik nu dat zij een probleem heeft, maar heel diep van binnen twijfel ik altijd aan mezelf.’’ Al heeft Nanja het contact verbroken, haar moeder is niet uit haar leven. In het begin zocht haar moeder nog contact, maar daar stopte ze al snel mee. Ze ziet zichzelf als slachtoffer en maakt haar dochter zwart bij anderen. Moeder en dochter wonen in dezelfde stad en soms komen ze elkaar tegen. Dan rent Nanja zo snel mogelijk de andere kant op. Nanja wordt nog dagelijks geconfronteerd met haar verleden. ,,Ik heb allerlei psychische problemen aan haar opvoeding over gehouden. Ik heb veel depressies gehad, ben extreem onzeker. In de spiegel zie ik alleen maar negatieve dingen. Als er iets aan de hand is, ben ik er altijd van overtuigd dat ik het verkeerd doe. Dat is lastig in relaties. De mensen om mij heen weten het en proberen er zo goed mogelijk mee om te gaan. Maar vooral voor mijn vriend is het niet altijd makkelijk. Dat maakt me verdrietig, maar ook heel erg boos. Mijn moeder heeft zoveel voor mij verpest. Ik heb zoveel moeite met mezelf omdat zij mij dat heeft aangepraat. Al jarenlang zit ik in therapie. Daardoor gaat het bij vlagen beter. Ik praat veel over de toekomst, over mijn angst dat ik het gedrag van mijn moeder over zal nemen. Maar ik sta heel anders in het leven. Ik heb zelfreflectie en zoek hulp voor mijn problemen, dat heeft mijn moeder nooit gedaan.’’

Nanja heeft niet alleen haar moeder verloren, ook met familieleden van moederskant heeft ze geen contact meer. Haar vader verliet niet lang na Nanja zijn vrouw en met hem heeft ze een goede band. ,,Ik ben heel blij met de band met mijn vader, zus en broer. We zijn heel hecht. Het voelt niet alsof ik geen familie heb, ik voel me juist gezegd met de mensen die er wel zijn. Zoals ook de toffe vrouw van mijn vader. Door haar heb ik weer een moederfiguur in mijn leven. Mijn moeder mis ik nooit, maar ik miste wel iemand met wie ik dingen kon bespreken, iemand die in de toekomst meegaat mijn trouwjurk uitzoeken. Mijn keuze heeft veel verdrietige consequenties gehad. Toch is dit beter. Het is goed zo.’’

Augustus 2013