De pot op

Schone openbare wc’s zijn hun lust en hun leven. Toiletdames, en één heer,  over hun werk.

 

Jolanda van Hout (46): ‘Dit werk is een verslaving’

Het toiletunit in de kelder van winkelcentrum Heuvelgalerie in Eindhoven vergeet je niet snel. Het is namelijk niet zomaar een schone plek om de behoefte te doen, maar een beleving op zich. Toiletdame Jolanda van Hout (46) zorgt voor een persoonlijk tintje. Voor €0.35 krijgen bezoekers naast een blinkend toilet, een lekker ruikende handzeep, haarlakje en snoepje voor de kinderen een sfeervol decor.

,,Het is het totaalplaatje wat een bezoek hier zo bijzonder maakt’’, vertelt Jolanda trots. ,,Hygiëne staat bovenaan. Schoonmaken is mijn hobby dus ik ben heel kritisch wat betreft hygiëne. Maar het oog wil ook wat. Daarom zorg ik voor leuke decoraties. Niet altijd hetzelfde, dat is zo saai voor vaste gasten. Ik hang foto’s op van de kinderen en kleinkinderen, er staan knuffels in het toilet en ik maak een prieeltje met een wisselend thema. Nu zorgen de blaadjes, eikels, paddenstoelen, trolletjes en takken voor een echte herfstsfeer. Straks komen de pietjes, de kerstboom en daarna gaan we met zonnende barbiepoppen de zomer in.’’

Jolanda werkt al tien jaar in het winkelcentrum. Ze heeft het werk overgenomen van haar moeder. ,,Mijn moeder heeft hier jaren gewerkt, ik hielp soms in drukke tijden. Toen ze haar been brak, nam ik haar werk over. Nu helpt ze mij af en toe, want ze kan het moeilijk loslaten. Het is haar lust en haar leven’’, aldus de toiletjuffrouw. ,,Vroeger begreep ik die fascinatie niet. Nu wel. Dit werk is een verslaving. Als ik een dag vrij ben, heb ik gewoon zin om langs te gaan.’’

Jolanda geniet van het contact met mensen. Er komen veel vaste klanten op haar toilet, ze ontvangt geboortekaartjes, trotse moeders die eerst met hun dikke buik het toilet bezochten, komen hun baby showen en door de vele gesprekken voelt ze zich soms net een maatschappelijk werkster. Bovendien is schoonmaken haar hobby. Of dat nou troep van haarzelf is of van anderen, ze vindt het leuk om alles schoon te maken. ,,Mensen moeten waar voor hun geld krijgen. Anderen vinden het normaal dat er klanten komen, ik niet. Ik ben blij met die mensen, voor mijn gevoel krijg ik elke dag gezellig visite. Ik vind het belangrijk dat klanten zich hier ook welkom voelen. Als ze hier gespannen binnenkomen, zitten ze veel te lang op het toilet. Dan moeten we huur gaan vragen’’, lacht ze.

Rijk wordt de toiletjuffrouw niet van haar werk, maar het verdient ‘aardig’. ,,Al is mijn werk mijn hobby, in de eerste plaats gaat het natuurlijk om het geld. Alleen de verdiensten kunnen beter, het kan hier veel drukker zijn. Maar sinds de toiletten verhuisd zijn, weet niet iedereen ons meer te vinden. Dat is jammer.’’

Nare ervaringen heeft Jolanda niet. Natuurlijk is een toilet wel eens heel erg vies, maar onaardige klanten heeft ze niet. ,,Er werd lange tijd neergekeken op dit werk. Door tv-programma’s als bijvoorbeeld de smaakpolitie, weten mensen hoe belangrijk hygiëne is. Daardoor waarderen ze je steeds meer.’’

 

Malu van Kempen (28): ‘Ik ben een afgestudeerde toiletjuf’

2theloo is een Nederlands concept dat twee jaar geleden werd gelanceerd. Hypermoderne, schone toiletten in de sfeer van de omgeving met grote visuals van de grachten, een bos, een zwemmende ijsbeer of rode lippen om te zoenen. En een ruime family room met discobal, kindertoilet en commode om baby’s te verschonen. Er zijn inmiddels vijftig vestigingen in 6 landen, waaronder een toiletwinkel op de Kalverstraat in Amsterdam. Malu van kempen (27) werkt daar als toiletdame en shopmanager.

,,Ik ben afgestudeerd aan een HBO sport en ben nu toiletjuf’’, lacht Malu. ,,Ik zorg ervoor dat de toiletten na elk bezoek weer fris zijn. Maar ik doe meer dan met handschoenen en schoonmaakmiddelen de toiletten schrobben. Ik run de winkel die erbij hoort en mijn doel is om uiteindelijk zelf een vestiging te openen. Het is een jong groeiend bedrijf, daar wilde ik bij horen. Het concept spreekt me enorm aan. Een schoon toilet op een drukke locatie, zoals een benzinepomp of de Kalverstraat. Het is heel hygiënisch, je hoeft weinig aan te raken met je handen, de ruimtes zijn goed verzorgd, muziekje erbij en mooie graphics op de wanden. Een bezoek hier is een feestje.’’

2theloo is een toilet en winkel in één. Klanten betalen €0,50 voor een toiletbezoek, alleen op de Kalverstraat €1, en krijgen een bonnetje van €0,50 om in de winkel te besteden. Het assortiment is breed, van een kop koffie tot paracetamol, van elastiekjes, lipgloss, maandverband en luiers tot spelletjes, kauwgum, kruikzakken en shoppingtassen. Naast algemene artikelen verkoopt 2theloo een eigen lijn met onder andere knuffels, crèmes, speelgoed en flesjes water.

,,Ik vind het idee geniaal. Naar het toilet gaan is een primaire behoefte. Hoe slim is het om dan een toiletwinkel te maken? Op een drukke dag ziet het hier zwart van de mensen. Naast klanten, komen er veel toeristen. Ze vinden een wc-winkel te grappig en willen voor de etalage of met ons op de foto. Fantastisch. De meeste toiletbezoekers zijn enthousiast, maar er zijn ook vreemde mensen. Soms word ik uitgescholden omdat mensen het te duur vinden. Ga dan lekker ergens anders naartoe. Je hoeft hier niet te plassen.’’

Malu vindt haar werk leuk. De stank is volgens haar niet altijd prettig, maar verder heeft ze er weinig moeite mee om de wc’s na elk toiletbezoek te reinigen. ,,Als je alles goed bijhoudt, valt het schoonmaken wel mee. Ik verbaas me wel hoe smerig het soms wordt achtergelaten. Een mega vies toilet of er slingert van alles op de grond. Mensen zijn ook best asociaal. Er wordt getekend op de visuals, er is eens een Bose box gejat en toiletborstels worden meegenomen. Wat moet je thuis met een gebruikte pleeborstel? Gelukkig zijn er ook genoeg leuke verhalen te vertellen. Moeders die blij zijn met een hygiënische plek om hun kind te verschonen, mensen die me bedanken voor het schone toilet en klanten die me vertellen dat ze echt lekker hebben geplast in zo’n mooie omgeving. Haha geweldig.’’

 

Anneke de Keijzer (58): ‘Vrouwen zijn smeriger dan mannen’

,,Ik heb een brede rug dus daar glijdt een hoop langs’’, zegt Anneke de Keijser (58), toiletjuffrouw op oproepbasis bij de Hema. ,,Natuurlijk worden er wel eens nare opmerkingen gemaakt, kijken mensen je soms nauwelijks aan en doen ze alsof je niet bestaat. Maar het maakt mij niks uit. De toiletten moeten schoongemaakt worden en iemand moet het doen. Dat doe ik dus.’’

Anneke is huisvrouw, past twee dagen op de kleinkinderen en werkt sinds mei als oproepkracht bij de toiletten van het drukbezochte warenhuis. Ze is blij met haar bijbaantje. ,,De toiletjuffrouwen kennen elkaar allemaal. Het is een wereld op zich. Als er ergens een toiletjuffrouw stopt, dan weten collega’s wel weer iemand die het over kan nemen. Mijn vriendin werkt bij een ander warenhuis en vroeg of ik hier als oproepkracht aan de slag wilde. Het werk is niet het leukste werk van de wereld. Maar in een tijd dat alles duurder wordt, is het fijn om een extraatje te hebben.’’

De oproepkracht werkt ongeveer één keer per week en valt in als iemand ziek is of tijdens vakanties. Er wordt pacht betaald aan de Hema en het geld dat op haar schoteltje komt is voor de toiletjuffrouw. Dat bedrag loopt aardig op, want de klanten komen aan de lopende band.

,,Het verdient prima en het werk is goed te doen. Je bent constant bezig dus de dag vliegt voorbij. De toiletten schoonmaken, alles bijvullen, het geldschoteltje in de gaten houden, mensen gedag zeggen en af en toe een praatje maken met klanten. Vooral vaste mensen vinden het leuk om te kletsen. Sommige mensen ontbijten hier elke dag en komen altijd even langs. Of het nou een hele drukke dag of een wat rustigere dag is, ik zit nooit stil. Vroeger konden toiletjuffrouwen nog wel eens breien, maar daar is nu echt geen tijd meer voor.’’

Anneke weet van andere toiletdames dat ze boeken vol kunnen schrijven over wat ze allemaal wel niet meemaken op het toilet. Zelf heeft ze nog niet zulke bijzondere ervaringen gehad. ,,Het gekste wat ik hier heb meegemaakt, is dat ik wel schoenafdrukken op de wc-rand zie staan. Dat gebeurt vaak na een bezoek van buitenlandse mannen. Ik heb het nooit gevraagd, je ziet zoiets ook pas achteraf, maar ik hoor van collega’s dat het in verschillende culturen normaal is om gehurkt op de rand te staan als je je behoefte doet.’’

De toiletjuffrouw is niet echt te spreken over de hygiëne van mensen. ,,Vrouwen zijn smeriger dan mannen, echt waar. Dat verwachtte ik totaal niet, maar je wil niet weten hoe zij soms het toilet achterlaten. Een vieze wc, overal propjes, toiletpapier en rotzooi. Dat doen mannen niet. Als een wc extreem vies is of het er enorm stinkt, dan is het verstand op nul en poetsen maar.’’

 

Remco Smit(25): ‘Ik vier mijn eigen feestje op het toilet’

Bij de toiletten werken op een groot evenement, is niet alleen een kwestie van schoonmaken. Als mensen zich niet lekker voelen of bij te veel alcohol of drugsgebruik, gaan ze vaak naar het toilet. De toiletdames en heren hebben daar dus ook een signalerende functie.

,,Het komt  bij grote feesten natuurlijk wel voor dat mensen beroerd naar het toilet komen. Soms zijn ze flauw door de drukte of ziek van te veel alcohol of drugs. Ik geef ze wat water, zet ze in een rustig hoekje en laat een beveiliger het Rode Kruis inschakelen zodat die verder kunnen helpen’’, vertelt Remco. ,,Je maakt op feesten de raarste dingen mee. Van vrolijk feestende mensen die je de oren van je kop kletsen tot gasten die helemaal groen zien van te veel alcohol. Aan het eind worden gasten vaak wat baldadiger. Het is wel gebeurd dat jongens zo’n dixie hokje om wilden kegelen terwijl er iemand inzat. Of twee jongens die een beetje aan het dollen waren voor mijn unit. De één pakt mijn bezem en duwt hem in het gezicht van een ander. Lekker, daar had ik net kots mee opgeruimd.’’

Remco is een echt horecadier. Hij werkt achter de bar bij Heineken Music Halle en Ziggo Dome. Daarnaast doet hij seizoenswerk voor horeca uitzendbureau Grote Feesten. De ene keer tapt hij biertjes, de andere keer schrobt hij de toiletten zoals bij de feestweek in Nieuw Vennep.

,,Toen ik werd gevraagd voor de toiletten had ik wel mijn bedenkingen. Het is niet het meest aantrekkelijke werk wat je kan doen. Aan de andere kant, moet je er zelf wat van maken. Na een kwartier was ik al vergeten dat ik toiletman ben. Ik ben een ouwehoer, heb lekker gekletst en me suf gelachen om alle slappe verhalen.’’

Op de evenementen staan portable toiletten. Zij hoeven volgens Remco niet blinkend schoon te worden, ze moeten wel toonbaar zijn. ,,Ik loop niet na elke bezoeker met mijn schoonmaaklapje en flesje Ajax om de wc-randen te poetsen. Ik doe mijn rondje, veeg de troep van de grond, vul wc-papier aan en houd alles bij. Is het eenmaal een zooitje, dan voelen mensen zich ook niet geroepen om het netjes te houden.’’

Remco vindt het werk vooral grappig. Hij zou het niet fulltime willen doen, maar als hij bij sommige evenementen bij de toiletten wordt neergezet, zorgt hij voor zijn eigen feestje.

,,Ik heb een keer een pleelist gemaakt met allemaal hoempapa muziek. Dat draaide ik bij de ingang van de toiletten. Ze kwamen zelfs in polonaise binnen. Lachen toch. Ik bouw gewoon mijn eigen feestje. Eén keer nam ik een bakje met van die snoephartjes met nutteloze teksten mee. In no time was het bakje leeg, vooral door mijzelf uiteraard. Maar dat gaf me het ultieme toiletjuffrouwen-gevoel.’’

December 2012