‘Rakker is nu een sterretje’

Een huisdier is vaak het beste maatje van een kind. Helaas komt er een moment dat ze afscheid van elkaar moeten nemen. Als een huisdier overlijdt, is dat meestal het eerste contact met de dood. ,,Rakker is nu een sterretje.’’

Het is een gebeurtenis die Anouk (5) en Iris (3) uit Zaltbommel nooit zullen vergeten. Voor de zomervakantie namen ze afscheid van hun hond Rakker. Hij was elf jaar, had botkanker en was te ziek om verder te leven. ,,Het was een beladen tijd’’, zegt Renske Esseveld met waterige ogen. ,,Rakker was ons maatje, echt een lid van het gezin. De kinderen zijn met hem grootgebracht en ze weten niet beter dan dat hij er was. Ze waren gek met hem. Altijd spelen, knuffelen, helpen met uitlaten of verzorgen. Toen hij ziek werd, was dat een enorme klap voor ons allemaal. We vertelden de kinderen meteen dat Rakker niet lang meer zou leven. Dat hij ziek was en pijn zou krijgen. Zelfs te ziek om te spelen, rennen en knuffelen. Dus dat ze nog even heel veel van hem moesten genieten. Dat hakte er in.’’

De levensverwachting van huisdieren is vaak kort. Katten, honden en konijnen leven ongeveer twaalf a veertien jaar, cavia’s en parkieten zo’n zeven jaar en hamsters worden vaak niet ouder dan twee. Bij de aanschaf van een dier realiseren kinderen zich niet dat ze een keer afscheid moeten nemen. Is het beter geen huisdier te nemen om je kind dat verdriet te besparen? ,,Nee, absoluut niet’’, zegt Nienke Endenburg, GZ-psycholoog en onderzoeker naar de relatie mens en dier aan de Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht. ,,Bij de aanschaf moeten ouders meteen vertellen dat een dier niet voor eeuwig bij ze is. Dat is moeilijk, maar ook leerzaam. Is het de eerste keer dat kinderen met de dood te maken krijgen, dan heeft het zelfs een opvoedkundige functie. Ouders kunnen uitleggen wat het inhoudt, wat er met je gebeurt als je er niet meer bent en kinderen erop voorbereiden dat uiteindelijk iedereen sterft.’’

Deze ervaring is bepalend hoe kinderen later met de dood omgaan. Want mogen kinderen verdrietig zijn, wordt hun verdriet gebagatelliseerd, rouwen ouders in het bijzijn van hun kroost? Slikken zij hun tranen weg en verwerkt ieder het alleen? Praten ouders nog over het overleden dier of zwijgen zij over hem en het verdriet? ,,Het overlijden van een huisdier maakt enorm veel indruk. Opmerkingen als ‘het was maar een dier’ of ‘we nemen snel weer een nieuwe’ helpen niet. Je kunt beter met elkaar rouwen. Soms vinden ouders het verdriet van hun kinderen zo moeilijk, dat ze hun eigen tranen wegslikken. Dat kunnen ze beter ook niet doen. Kinderen voelen toch wel dat er iets aan de hand is. Praat erover en neem goed afscheid. Rouw vraagt vaak om iets creatiefs, dus laat kinderen een mooie tekening maken of een lied. Misschien willen ze liever ballonnen oplaten voor hun overleden vriend. Vind een manier om concreet afscheid te nemen zodat ze daarna verder kunnen.’’

Renske Esseveld en Arjen van der Wal hebben hun kinderen bewust nauw betrokken bij het afscheid van Rakker. Ze hebben duidelijk gemaakt wat er met Rakker zou gebeuren en deelden hun verdriet. De kinderen maakten tekeningen en hebben hun huisgenoot bij het afscheid stevig geknuffeld, geaaid en gekust. ,,Ze waren er niet bij toen hij thuis een spuitje kreeg. We hebben van tevoren verteld wat er ging gebeuren. Dat hij een prikje kreeg waardoor zijn hart zou stoppen met kloppen. Dat dit geen pijn deed. Zijn lijf zouden we cremeren en het as kwam weer thuis. Anouk snapte heel goed dat Rakker niet meer terug zou komen. Ze zei dat hij straks een sterretje in de hemel was. Op vakantie keek ze vaak naar de heldere lucht en zwaaide naar de vonkelende sterren. Iris snapt het nog niet helemaal. Toen de urn kwam, zei ze haal snel de mand van Rakker, want het is zielig als hij in die doos moet blijven. Dan breekt je hart.’’

Kinderen zitten vaak met veel vragen als hun dier er niet meer is. Want waar is hij nu, wat doet hij daar, komt hij echt nooit meer terug en gaan wij ook dood, zijn veelgestelde vragen. Kinderen hebben niets aan ontwijkende en vage antwoorden. Endenburg: ,,Wees eerlijk. Dat is beter dan wanneer ze er allemaal nare dingen bij bedenken. Want de fantasie van kinderen slaat op hol als ze iets niet begrijpen. Dan vullen ze het zelf in. Is het niet duidelijk dat een dier nooit meer wakker wordt, dan is het een heel naar idee dat hij onder de grond ligt en daar wakker wordt. Of dat hij in zijn slaap verbrandt. Daar kunnen kinderen niet van slapen. Dus maak duidelijk dat dood betekent dat iemand er niet meer is en echt nooit meer terugkomt. Het is ook goed om kinderen erbij te laten als een ziek dier een spuitje krijgt. Leg uit dat je hem helpt te sterven. Zijn ze erbij, dan zien ze dat het vredig gaat en geen pijn doet. Dat stelt kinderen gerust.’’ Een nieuw dier kan helpen bij het verwerken van het verlies. Toch is het verstandig niet te overhaasten. Een kind heeft tijd nodig om te beseffen dat zijn huisvriend niet meer terugkomt. Het gemis moet een plek krijgen en een nieuwe viervoeter moet geen vervanging zijn. Dan kan het alleen maar tegenvallen. Want elk dier heeft zijn eigen karakter met grappige en minder grappige trekjes.

In de huiskamer in Zaltbommel staan de urn, een foto en de tekeningen die de kinderen voor Rakker hebben gemaakt. Zijn foto pronkt ook in de slaapkamers van de meiden. Dus vergeten wordt hij niet. Ondanks het grote verdriet na het verlies, besloot het gezin snel een andere hond te nemen. Na de vakantie kwam Lobke in huis. Een pup uit Bosnië met een prachtig koppie en trouwe hondenogen. ,,Het verdriet was enorm en de leegte daarna ook. Toch was dat geen reden om niet weer aan een hond te beginnen. Want we hebben jaren ontzettend veel plezier van hem gehad. Ik dacht wel dat we nooit meer zoveel van een hond konden houden, maar ook Lobke heeft ons hart gestolen. Voor de kinderen was het liefde op het eerste gezicht. Lobke brengt zoveel gezelligheid en warmte in huis. Anders hadden we veel langer verdriet en pijn gehad.’’

Meer info:

Nienke Endenburg schreef het boek ‘Als je huisdier doodgaat’. Zij geeft tevens rouwbegeleiding na het overlijden van een huisdier. www.endenburg.biz. Afgelopen mei verscheen het handboek ‘Afscheid van mijn huisdier’ van Magda Bergman bij uitgeverij Tirion.

Kinderen en dieren

Meestal beginnen kinderen al op jonge leeftijd te vragen om een dier in huis. Ze zien de hond van de buren, een cavia bij een vriendinnetje of een kat in de tuin en willen zelf ook zo’n levend knuffelbeest. Een dier is niet alleen gezellig, verschillende studies wijzen uit dat huisdieren goed zijn voor kinderen. Nienke Endenburg deed de afgelopen negen jaar onderzoek om erachter te komen hoe belangrijk huisdieren zijn. ,,Het maakt niet uit of het een hond, kat, hamster of goudvis is, maar een huisdier zorgt dat kinderen gelukkiger zijn’’, zegt Endenburg. ,,Ze leren tegenslagen beter verwerken en houden meer rekening met anderen. Vooral als ouders gaan scheiden of als het slecht gaat op school, hebben kinderen veel steun aan een dier. Een huisdier zal altijd naar je luisteren en je nooit beoordelen. Als je het moeilijk hebt, kan een dier je troosten.’’

Een nieuw huisgenootje kan kinderen ook verantwoordelijkheidsgevoel bijbrengen. Want ze leren om voor een ander wezen te zorgen. Hoe klein iemand ook is, het kan altijd al meehelpen. Een peuter kan de hond natuurlijk niet alleen uit gaan laten, maar kan wel helpen met borstelen of een bakje water geven.

Uit onderzoek blijkt dat veertien procent een huisdier houdt omdat het goed is voor de ontwikkeling en het verantwoordingsgevoel van de kinderen. Maar een huisdier is niet automatisch goed voor de ontwikkeling van de kleinsten thuis. Ouders dienen zelf wel het goede voorbeeld te geven. Zorgen zij niet goed voor de nieuwe huisgenoot, dan is de kans groot dat een kind dat ook niet doet. ,,Ouders moeten wat met een dier hebben. Het werkt niet als ze zo’n viervoeter alleen in huis halen om hun kind wat bij te brengen. Dan heeft het geen positief effect. Reken bij kleine kinderen ook niet op al te veel hulp. De nieuwe schattige pup of kitten wordt snel groot en eist veel aandacht en verzorging. Is de nieuwigheid er voor kinderen af, dan kunnen zij het diertje links laten liggen. Wijs kinderen er daarom vooraf duidelijk op dat een huisdier voor langere tijd bij ze is. Laat zelf zien hoe je met een dier om moet gaan. Hoe je hem goed verzorgt, aandacht en liefde geeft.’’

2007

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

vijf + 10 =